Мэдээ

Чингис хаан Монгол хүн биш гэнэ

Мэдээний зураг,

Саяхан Украины түүхч Владимир Белинскийгийн бичсэн “Украина-Русь” гэдэг ном хэвлэлээс гарчээ. Энэ номын ихэнх хэсэг Бат хаан Украиныг эзэлж байсан үеийн тухай бичжээ. Украины “Газета” сонины сурвалжлагчийн Владимир Белинскийтэй хийсэн ярилцлагыг толилуулж байна.

Бат хаан, түүний байлдан дагуулалтын тухай ярихаасаа өмнө 1240 онд Орост довтолсон монгол армийн бүрэлдэхүүн ямар байсныг тодруулмаар байна. 

Бүх зүйлийг эхнээс нь эмх цэгцтэй, ойлгомжтой болгохын тулд эхлээд шууд Чингис хаан монгол хүн биш байсан гэдгийг хэлье. Монголчууд ч түүний армид байгаагүй. Орос руу монголчууд биш түрэгүүд довтолсон. Темиршин буюу Тэмүүжинг Казахын дөрвөн том аймаг хаанаар өргөмжилсөн. Хиад, хэрээд, найман, мэргэд бол монгол аймаг биш түрэг хэлт аймгууд. Энэ аймгуудын үр сад одоо болтол Хятадын нутагт аж төрж байгаа ч хэл нь казах хэл байдаг. Тэмүүжингийн казах дуудлага нь Темиршин байгаа юм. Түүний аав Есүхэй хиадын хан, ээж нь мэргэд аймгийн эмэгтэй байлаа.  Чингис хааны гэргий Бөртэ Казахын Конгират буюу Олхонууд аймгийн охин байсан бөгөөд хөвгүүд нь бүгд казах нэртэй байсан. Чингис хаан гэдэг нь “Гэрэл цацруулсан хаан” гэсэн утгатай казах үг. Монголд тийм нэр тэр үед байгаагүй, одоо ч байхгүй. Хаан гэдэг үг ч монгол биш түрэг үг билээ. Монголчууд удирдагчаа хунтайж гэж нэрлэдэг байсан. Чингис хааныг жирийн нэг казах хурулдай дээр хаанд өргөмжилсөн юм. Хурулдай гэдэг үг ч монгол хэлэнд байхгүй. Мөнх хөх тэнгэрийг шүтдэг казахууд л нас барсан хүнээ хэний ч мэдэхгүй нууц далд газар оршуулдаг байлаа. Энэ талаар Алдан Ордны улсад байсан Европын элч Плано Карпини бичсэн байдаг. Харин монголчууд нас барагсдыг ил орхидог байсан. Орчин үеийн генийн судалгаагаар монгол түрэг нь огт өөр ард түмэн болохыг баталсан. Казахстанд Чингис хааны ууган хүү Зүчийн бунханг малтан генийн судалгаа хийхэд ч монгол хүн биш гэдэг нь батлагдсан. Европын хуучны газрын зурагнууд дээр Монгол гэж хэзээ ч бичигдэж байгаагүй, дандаа Татар гэж бичсэн байгаа.

Тэгвэл монголчууд хаанаас гарч ирсэн болж таарах вэ?
Монгол гэдэг нэр томьёо Оросын түүх судлалд 1823 онд анх гарч ирсэн. Оросууд Оросын Эзэнт гүрний бүрэлдэхүүнд байсан казахууд цагтаа өөрсдийг нь эзэлж явсан гэдгийг нуухын тулд ийм нэр гаргаж ирсэн юм. Тэгээд л алс холын Монгол гэдэг улсад эзлэгдэх болсон хэрэг.

Түүхийн бүх сурах бичигт 1237-1238 оны өвөл татарууд Зүүн хойд Оросыг эзэлсэн. Дараа нь 1240 онд одоогийн Украинд халдсан гэж бичсэн байдаг. 
Зүүн хойд Орос гэж хэзээ ч байгаагүй. Энэ бол Хаант Оросын түүхчдийн зохиосон домог.  I Петр хаанаас ІІ Екатерина хаан хүртэл түүхчид Оросын түүхийн олон сурвалж бичгийг өөрчилсөн. Зорилго нь одоогийн Орос орны нутаг дэвсгэрийг Эртний Киев улсад хамаатай гэж харуулах гээд байгаа юм. Харин Барууны эх сурвалжуудад энэ талаар юм дурдаагүй. Францын хааны элч де Рубрук 1253 онд Бат хаанд бараалхахдаа Оросын нутгийн хил Дон мөрнөөр дуусаж байсан гэжээ. Энэ хилээс зүүн хойшоогоо Моксель улс байсан. Тэнд төрөлх нутагтаа эрх мэдэл олж авч чадаагүй орос ноёд захирдаг байлаа. Тэд эхлээд фин аймгуудыг эзэлсэн юм. Үнэн алдартны шашин дөнгөж үүсч байсан үе. Гэхдээ хүн ам нь тэр чигээрээ угро-фин байсан. Ийм л оронд 1237-1238 онд Бат довтолсон юм даа.

Үүнийг батлах өөр баримт байгаа юу?
Унгарын католик лам Юлиан угр-уудын түүхэн эх орон болох одоогийн Башкортостант хоёр удаа аялсан байдаг. 1237-1238 оны өвөл хийсэн хоёр дахь аяллынхаа үеэр тэр Моксель улсад очсон. Юлиан “Мокселийн нэгэн эзэн татаруудаас зугтаж байгаад Сить гол дээр алуулсан. Өөр нэг ноён бууж өгөөд Европ руу хийсэн 1240-1241 оны дайнд оролцож, Германд нас баржээ. Түүнээс хойш энэ газар нутаг Алтан ордны эрхшээлд орж, Чингис хааны үр удмын захиргаанд орсон гэж бичсэн. Гэхдээ Юлиан ламын тэмдэглэлийг одоо болтол Орост хэвлүүлээгүй.

Киев руу яаж дайрсан юм бол?
Татарын цэрэг Дорноос баруун тийш 150 км-ийн өргөн фронтоор дайрч байлаа. Чернигов, Переяславль хотыг эзлээд 1240 оны 12 дугаар сарын 6-нд Киевийг эзэлсэн. Тэгээд цааш нь Бат хааны цэргүүд  Киев-Колодяжин-Изяслав-Владимир Волынский гэсэн маршрутаар явсан юм. Дараа нь Бат хаан цэргээ хувааж, гол хэсэг нь Унгар, нөгөөх нь Польшид орсон. 1241 оны 1-р сар гэхэд Бат хааны толгойн отряд хэдийнэ Польшийн Сандомирт очсон байлаа. 4-р сарын 9-нд Лигницийн тулаан болсон. 12-р сарын 6-наас 4-р сарын 9 хүртэл татарууд маш өргөн уудам нутгийг туулсан тул Оросыг эзлэх ямар ч цаг зав байгаагүй. Татарууд Изяслав, Владимир, Галич гэх мэт хэдэн хотыг эзлээд л Орос орныг бүхэлд нь эзлэх гэж оролдоогүй. Бат хаан Оросын хэдэн арван хотыг эвдлэн сүйтгээгүй, зүгээр л тойроод явчихсан. Тийм болохоор татаруудын булаан эзлэлтийн талаар биш зүгээр л Украины нутгаар явж өнгөрсөн цэргийн маршийн талаар ярих хэрэгтэй. Харин Моксельд татарууд Козельск хотыг хэдэн сар дайрч, сүйтгэсэн байх. Энийг л булаан эзлэлт гэж хэлнэ.

Аян дайны дараа яасан бол?
Татаруудад Европын орнуудыг дагуулах, захирах хүч байгаагүй. Орос, Польш, Унгарт Татарын цэрэг үлдээгүй. Оросын зарим нутаг бие даасан улс болон орос ван захирч байлаа. Киев бол Татарын дарлалд нэг өдөр ч байгаагүй, татаруудтай Днепр мөрнөөр хиллэж байсан. Оросын ван ноёд цол хэргэм авах гэж Алтан Орд луу очиж байгаагүй. 1246 онд Татарын татвар хураагчид Орост ч, Унгар, Польшид ч байгаагүй. Харин Оросоос эсрэгээр Моксель улс л Алтан Ордод дагаар орж, хэд хэдэн жижиг улс болон задарсан юм. Энэ улсыг зөвхөн Чингис хааны удам л захирдаг байсан.

Гэхдээ Оросын түүхч Карамзин Бат хаан Киевийг Александр Невскийд өгсөн гэж бичсэн байдаг шүү дээ 
Москвагийн зохиосон бас нэг үлгэрийн нэг. Бат хаан өгөөд харин Александр Невский хүлээж аваагүй гэдэг. Хааны зарлигийг зөрчвөл алуулна шүү дээ. Баримттай юм ярих хэрэгтэй. Ромын папын элч Плано Карпини 1246 онд Киевт Константинополь, Бреславль, Польш, Генуи, Венец, Пиза, Акра, Австрийн худалдаачид байсан гэж бичсэн байдаг. Москвагийн бодлоор бол сөнөчихсөн, эзлэгдсэн Киевт бүх дэлхийн худалдаачид байж.  Татар хүн ер байгаагүй гэсэн байдаг. Невский гэх этгээд Киевт байгаа ч үгүй, байх ч ёс байхгүй. Оросууд өөрсдийн түүхийг Агуу Киевтэй яаж ийгээд холбочих гээд зохиож олсон үлгэр дээ.

Александр Невскийн жинхэнэ намтрыг бараг хүн мэдэхгүй. 
Үнэхээр тийм. Түүний эцэг Ярослав Всеволодович Моксельд хаанчилж байлаа. Татарууд ирэхэд эсэргүүцэлгүй бууж өгч, татарын заншлаар ууган хүү Александраа Алтан Ордод барьцаанд өгсөн гэдэг. Оросын түүхч Лев Гумилев Алдан ордод Александр Бат хааны хүү Сартактай хуурай ах дүү болсон гэж бичсэн байдаг. Плано Карпини Алдан Ордны улсад түүнийг харсан гэж бичсэн. Тэгэхээр Невский тэнд байнга байдаг байсан бололтой. Нева мөрний тулаан, Чудск нууран дээрх алдарт мөсөн дээрх тулаанд ч яг үнэндээ бол оролцоогүй. Сартакийн нас барсны дараа түүнийг Берке хаан алсан.

Гэхдээ Данило Галицкий Алтан ордны хаанд очиж, мөргөж байсан гэдэг шүү дээ.
Тиймээ. Гэхдээ 1250 онд. Галицкий зөвхөн Бат хааны нийслэл Сарайд очсон болохоос Чингисийн улсын нийслэлд очоогүй. Алтан ордод дагаар орсон бүх улсын хаад Хархоринд очих ёстой байсан. Яагаад түүнийг онцолж  үзсэн юм бол гэж үү? Данило бол тусгаар улсын хаан байсан хэрэг. Тэр үед 1241-1242 оны бусниулан сүйтгэсний хариу өшөөг Татараас авахаар Польш, Герман, Унгар улсууд мөрөөдөж байлаа. Тиймээс Алтан Ордны эзэд “Миний дайсны дайсан миний нөхөр” гэдэг зарчмаар хандсан. Тийм болохоор түүнийг өндөр хэмжээнд хүндлэн, хааны ундаа хар айргаар дайлсан байдаг. 10 жилийн дараа Татарын Бурундай цэрэгтэйгээ Оросоор дайрч гарсан. Тэгэхдээ Данилд “Би Литваг дайлахаар явж байна. Туслахыг хүсч байвал хамт яв” гэж хэлсэн байдаг. Зарц боолтой ингэж харьцахгүй шүү дээ.

Орос, Украин татарын нөлөөнөөс хэзээ бүрэн ангижирч чадсан юм бол?
Энэ талаар одоо хүртэл түүхчид маргалддаг. Зарим нь Литвийн хан Гедимин Киевийг эрхшээлдээ оруулсан 1320 он гэдэг бол нөгөө хэсэг нь Ольгерд татаруудыг Синюха гол дээр бут цохьсон 1362 оныг нэрлэдэг.

Синюхагийн тулаан гэж Зөвлөлтийн үед огт дурддаггүй байсан. 
Монголын дарлалыг бут цохьсон Куликовын тулаан гэдэг зохиомол тулаанд хүмүүс итгэх хэрэгтэй байсан болохоор Синюхагийн тулааны бүх баримтыг устгасан. 1362 оны хавар Ольгердийн удирдсан Литвийн цэрэг Татарын Кутлубугигийн 30 мянган хүнтэй армитай тулалдсан. Литвчууд 40-50 мянган цэрэгтэй байжээ. Татаруудын дайралтыг зогсоогоод сөрөг довтолгоонд орж, татаруудыг бут цохисноор Европт татаруудыг ялж болдог юм байна гэдгийг харуулсан агуу тулаан.

Оросын зарим түүхчид Синюхагийн тулаан бол Куликовын тулаан юм. Гэхдээ литвчууд биш оросууд татарыг ялсан гэж үздэг. 
1721 он буюу Петр хааны үе хүртэл оросуудыг дэлхий дахинд московитууд гэж нэрлэдэг байсан. Хэн ч тэднийг оросууд гэдэггүй байлаа. 15 дугаар зууны дунд үе хүртэлх Москвагийн бүх албан бичиг уйгар хэл дээр бичигдсэн байдаг. 1507 оны газар зүйн картан дээр Московия, Крым, Казань, Астрахань, Сибирийг нэг улс гээд Татария гэж бичсэн байдаг. Московийг 16 дугаар зуун хүртэл бие даасан улс гэж үздэггүй байсан.
Эх сурвалж: world.time.mn

Эх сурвалж: http://www.mongolcom.mn/read/6375#sthash.XpXq9nDY.dpuf

Show More

Related Articles

124 thoughts on “Чингис хаан Монгол хүн биш гэнэ”

  1. bitgiii huts haraaal idsen lalar bid tgd bvgd kazak bolj taarkuu haraaal idsen bogsondoo naad bodloo teegeed vhej dald or

  2. ene odoo tvvh guiwuulahaa bolil doo hn ingj guwuulj chadna sh de ern bol iim demii hvmvvsiig munhruulsan niitlele bolioo

  3. hutsan biz ene metiin hiih ymaa olj ydsan garuud hudlaa tvvh guibvuulaad

  4. tegvel nuuts tovchoo kazak hel deer bichigdehgui yaasiin har kazakuudaa avaad tonilj uz
    sda

  5. ter ueiin geni odoo ueiin mongol hunii geni oorchlogdson bh bolomjtoishde
    odoo ued yri ni yg jinhen mongol undesten howor shvvdee chingis haan jinhene mongol hun gdeg ni batlagdana naa dah chine 100 huwi gutegleg

  6. chinges hanaa hurtel zarahnuudee bi nar tgel kazak bolloo yu ingej bhaar uheech sda

  7. Yu ve tenegtdeg bn shde durak chin amar ym boloh shivde uls orni ner hvnd gutasan herger muu novshig haral idesei enig nitelj bga hvn ni hamt dald or novsh gej

  8. en ovgon odo yu gees hutsaad bga be tsu2 yum vzeegvi mal pizda hutsaad bhii maa

  9. ene mul novsh ingej hutsaj bgad tsusaar uilj uhehviideeee…mongold ireesee uhtel ni zodchih yumsan…

  10. Яаж хуцаж байгаа нөхөр вэ? Эх түүхийг минь гуйвуулаад лалар вэ? Эзэлж чадахгүй эзлүүлж байхдаа таарсан орос мал вэ тгээд бид нар хөх толбод монголчууд биш казак новш болох уу тэ. Буудчихвал зүгэээр новш уу үгүй ингэж монгол хүний уур бухимдлыг хүргэж ядаг бна аа

  11. КАЗАК чууд чинь европ Монгол хүн бол монгол л байдийн худлаа түүх шиг юм бич чээд худлаа хуцах юмаа тэгээд тэмүүжэн нөж атгаж төрсөн хүртэл худлаа юу эртнээс монголчууд нөж атгаж төрсөн хүнийг их дэлхийг эзэлж чадхаар сэтгэлтэй төрдөг гэж эцэг өвгөдөөс нь ярьж ирсэн байдиын

  12. Zurhaich namsrai gedeg Hun helj baisan mongolchuudiig gutaaj muulsan uls Orond zavala neg muu zuil tohiulddog gesen ukrain odoo jaj baina suirch baigaa shuu dee naad Hun chini odoo jaj ch yvahgui yum bilee

  13. Manai mongoliin tuuhchid hariu yum heleh bailgui dee ehnii hesgiin n unshaad uur hureed tsaash unshsangui

  14. hutsdag sda nar ve gazar nutag ed baylagiig ni avaad dutahgui bas tuuhiig ni avah ni dutaa yu sda nar mongolchuud mongol ugee medehgui buur ochij ochij ukrain sdagaar zaalguulahuu te ?
    ehnii hesgiig ni l unshlaa durgui hureed uldseniig ni unshasanguiee amand ni erhii huruugaa chihmeer sda ve

  15. ene tolgoi ergesen humuus chin yu bodoj setgeed . uursdiinhuu bodloor delhiin tuuhiig guiwuulaad bgaa yum boloo. Mongoliig baga gej basamjlaad tuuhiig ni yach ch bolno gej bodood bgaa yum bhdaa.

  16. zurgiig ni harhaas durgui hureed bh ym ner zuragaar haraadag buu udganuud ni haraagaad haychaasaa

  17. gants zvchiig sudlaad dvgnelt gargaad, bas sudalgaa gargaad tvvhiig guiwuuldag. Bas l owoo gar yum a.

  18. Казак пизд* нар минэ та нар хөх толботой төрдгиймү олон шааж бхийн евр0бийг дагаж хони болсон пизд* нар Монголчууд бидний түхээр оролдохгүй хэзээч Болоогүй !!!!! Бид Бол Чоно та нар бол хони чоно амидарахын тулд идэдгийн Хони бол идхийн тулд амидардгийн Монгол чууд бид хэзээ 1 эн цагт босноо !!!

  19. Bid bol mongol hudlaa iim tsuu yarai degdeegeed tvvh guiwiulhaaa bolih heregtei yostoi uur hvrgesen medeelel bn bi nariiin gants baharhadag omogshdog zuiliig yaj ingej helj chadaj bnaaaa

  20. duuchin hyyhnyyd ner aldar oloh gej shaldaldag yum, uls torch hyn tom hyniig gytgej aldarshdag yum. tuuh ch hyn tom tuuheer oroldoj dursagddag yum. gehdee tom hyneer buruu oroldoj bna daa. ner aldaraa gej…
    yamar ch sahius buusan mongoliin tuuhiig asuuj medej, yariulj bolno doo. aan ter balchir uu?! ter chin mongol balchir gene dee heehee

  21. эрдэмтэй хүн нэг талаас нь зорилоготой хэлээ л биз бид өөрсдөө муу зүйлдээ ашиглаад байгаа нь нээрээ ч тийм юм уу гэж бодхоор байхад

  22. энэ чинь харин өөрөө үлгэр зохиогоод байна уу даа

  23. za arai arai uulna ingej buhel buten ulsiin tuuh Mongol ulsiin ner turd ingej sanaatai haldah horiotoi shd ene sdag shuud oroi Zolgui yvdal bolgoj al haha

  24. энэ одоо хаанахын шээс болчлоод хуцаад байгаан гөлөг чинь

  25. Galzuu hunii odriin temdeglel. Ehnii heden moriig unshaad l tsaash ni unshih ch husel torohgui bn. Yu unen temuujin mongol gedeg unen.

  26. kasakud bti shaa gj helii bi mongol ulsiin ih surguuliin tuuh sudlalain angi. kasah ukrainchuud unendee ymrch tuuhgui uls tuhgui uls oron delhiid noloolol bga bdin tuuhre ernhidoo noloolj bolno gsn ug tgd tuuhgui bolhroi chinges haanig ukrain hun gj itgulj tuuh guiwuldiin enig medlgu yhwdee inglee gd tednd itgeh hench bhgui t1 ukrain kazakuud nl itgnde hhhha CHINGES KHAAN MONGOL gedegiig bombortsog medne

  27. hutsdag haltar mongol helend huntaij gej ner tomyo bdagguil bh deerees ni haan bish han gedeg shig sanagdaj bhiin

  28. Хэн ч иншиг юм бичиж чадш хМММ

  29. iim t1 yum oruulahaaa bolioch ee. zailaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa. zail t1 novshnuuuuuud. bitii balar yadaj bg tuuheer mini oroldoood bai. ta nart hamaagui shuu novshiin orsooo. german bai hamaa alga. zailtsgaa tuuhees mini.

  30. estoi tuuh mededgui hun baina yuniih n edemten be bid ezen chingis haani ur sad mongolchuud shuu yuuun kazak balai uvgun be

  31. bi yuch oilgoogui………………………….. tgd odoo boo morgol hoh tolbo bosoo bichig deel huvtsas edr heniih ym be EURO hama

  32. 200 GARUI JIL MANJID DARLAGDAJ BAIH UED MONGOL ERSIIN 90% NI LAM BUYU SHAR HUWALZ BAISAN EMEGTEICHUUDTEI NI HENTEI OIRTOH UU MANJ TA NAR BOL 200 JILIIN MANJIIN ULDEGDEL HUJAA HUJAA CH TANARIIG MANAIH GDEG BIZDEE…. UU NEEREE LAM HUN EMEGTEI HUNTEI HAWITAJ BOLDOGGUI BSANSHD

  33. Tolgoigoo bugs rvvgeee jihej ingj yrihadaa ij medvvv teneg ivanii amilsan togjiggooo

  34. T1 garuud Tatar uud chine Ysuheeg horloo biz de ene yugaanch medehgvi gar bn da. GEhdeen manai mongol helend Tvwd vg svvld ih orj irseen ene bol vnen shuu

  35. Ene hun uuriin ulsiin tuuhee ch barag medehgui bj manai tuuhiig sud.d yah we dee chadal ni hurehgui shuu dee jijig zohioj nerd garah gesiin bgui dee huurhiii kkkk

  36. Bat gej kazak ner bdag ym uu?ter tegej heleed Chingisiin maani shiitgeliig hurtne ee gaigui.Monkh hoh tenger maani tuuh guivuulagch hudalch novshiig udahgui nirgeh bolno.Bi MONGOL HUN amlaj bn.

  37. teneg p…a chini yu yriad bgan be bid tgeed kazak uu tee

  38. Ymar buhimdmaar niitlel ve. Tvvh gedeg chin hen durtai ni oorchilchihdog vlger vv .Naad hvniiheer chin bol tegeed mongoliin tvvh sudlaachid yu hiisen bolj taarhuu. Bitgii ingej zahiin neg ner oloh gsen gariin bodliig devergeech. Setgvvlchid gej awah yum algaa.

  39. наад нөхөртэй чинь дайрлдвал нүүр лүү энэ нийтлэлийг шидэж нулимааар санагдах юм. Үүний эсрэг түүх гуйвуулсан хэрэгт шүүхэд өгмөөр юм.

  40. Тэнэг бөөс чинь хажууд нь байсым шиг залжээ арай өөрөөр худлаа хэлкү ингэтлээ тэнэгтэх гэж дээ нууц товоог хзэ ч уншиж үзжэгүй байж бас түүхч гэчжээ харваас уншаагүй нь илт энүүнээс өмно 13-14р зууныг ИХ МОНГОЛЫН ҮЕ гээд дэлхийн түүхэнд тэмдэглэчихсэн байхад юу хуцаад тэнэгээ гайхуулаад байгаан

  41. Tatar gd hutsaad bhiin novsh chin ter uyiin mongolchuud odoogiin hujaatai holildoogui bsan uy shuudee

  42. kazakud yamaarch hamaagui shuu ene tuuhiig yamar kazak hun bichsen bich kazakuudig zuger ohi yugach medehgui naad ukrain sdagaas uchraa ol

  43. End yadaj soyoltoi neg halh hun bna u?. Ta nariin dund halh hun bna u. Ehleed 7 ueee medeedeh. Tseber tsustai halh hun baihgui. Manjiin darlald baihdaa buh yumaa aldsan shde. Mongol huhnuud zabhai zabaan engeri sultai bolchihson. Mongol busguichuudiin hubid oor huntei unteh gedeg erdiin zuil. Undesten muhuhiin neg shinj.Odoo yagaad mongold eh ornch hun alag bna bodood uzeerei. Ta nar yamar nuureeree Chingis haan l ged baihiin ter Chingisees uldsen yu baigaain.Odoo iim heden zuun jiliin umnuh tuuhiig orhiod uragshaa temuul gej zublumuur bna. Kazakh humuus chin ah zahaa meddeg busguichuud ni ariun. Kazakh busguichuud nuhuriin taliin nuhuruusee ah buh hunii neriig nerldeggui gej boddoo. Yamar humuujil gej bodoj bna. Bi mongol ahan duunaaraa muulah geegui. Bid hamtarch ih zuiliig hiih heregtei. Tom uls gurnuudiin nuluund abtaj bolohgui. Hen negen hagaral uusgeh ged yanz buriin um bichsen l bga biz. Uhaantai l um bol toogood hereggui !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

  44. Ukraine Orosiin tuukhchidiin margaan l bn shde Ene 2 ertnees l margaantai l bsan odoo ukraine uls baikhaa bolichloo khuurkhii

  45. zail gichi mini hutsdag lalar ve odoo bgaa mobgolchuudshig tevcheer hatuujiltai zorigtoi iim bie haatai baiglaas zayaasan tengerleg hvmvvs haana baina
    kazakchuud chin tsusaa haraad aiij uildag harin mongol hvn tsusaa harhaarai omogshij ulam ter neese hvch avch bdiin medhvv lalraa

  46. shal utgaggvi yum odoo bvvr hen durtain mongoliin tvvhiig uurchildug bolj 1000 helsen ch bi sanal niilehgvi

  47. эхнээс нь уншаад байсан чин цааш унших сонирхолгүй болгохчихлаа муу лалах чин чингис гэдэг чин хөх толбот монголын мин эцэг шүүдээ түүнийг батлах бүхэл бүтэн монголын нууц товчоо гэдэг зүйл бидэнд байгаа шүүдээ

  48. энэ ёстой үлгэр зохиож ярисаар байгаад яг унтуулах гэж байна. Арайч дээ дэндүү гуйвуулж байна.йй хэрэггүй хогийг буудаад унагаа

  49. ХУЦДАГ ХАЛТАР БЭ! ХУЦСАН МУУ УКРАЙН ЗӨНӨГ ИЙМ БАЛАЙ ЮМ БИЧИХ БОЛСНЫГ НЭГ ҮГЭЭР Л ИЛЭРХЙИЛЖ БОЛНО ЭНЭ ЮУ БЭ ГЭХЛЭЭР МОНГОЛЫН ТУХАЙ СУДЛААГҮЙ УНШААГҮЙД ОРШИЖ БАЙГАА ЮМ. Гүйцээ мотафака

  50. Manai erh medeltnuud bas bodmoor yum aa Odoo buur gadaaadiinhan uwug deedes ruu min haldaj bnshdeee uuniig bodoj uzeh heregtei uursdiin gesen unet zuilsee hamgaaldag alba ntr gargah heregteishdeeeee odoo uuh tuuheee aldhan bn shuu dee bodoosoi hiij chaddag neg ni hiigeesei

  51. unen tuuhiig bichsend bayrlalaa.. Mongolchuudaa Chinges bol Qazah hun shuudee ta nar buu marga

  52. ene tuuhiig bol Mongoliin tuuh sudlach humuus bugd medej bga. il gargah tenhee alga tedent. uchiran odoo idej bga hool n shuudee

  53. ene zugeer l tom uls oronuudiin yawuulga, mongol ulsad hagaral garah ni tedend ashigtai tiim ushiraas uhaantai baisan deer

  54. ene tom tenegtej bgan unen. gehdee eniig kazakh hun bicheegui shdee. zarim hujaa pizdakuud iim yumyg ashiglaj mongol kazakhiin hoorond yas hayahaa bolij uz!!! chingis khaan bol mongol hun gedegiig delhii medne. ebropyg dagasan malnuud jig shig zarim ni. chi tegeed hujaag dagaad bgam uu? mongol uls 200 jil hujaagiin daramtand baisan teruugeere baharhaj bga chi hujaa bn daa!!!

  55. ene gar erdemten mon uu????
    Delhiin olon erdemten sudlaachid chingis haaniig Mongol hun geed bataltsan shuuud ee.

  56. mglshuud kazak turkiin holimog erliz baihnee.daan ch hel ni hurtel sonin baisiimaa.angli,kazak,turk,zarim oros ugnuud oroltsson.tegeed ch chingis haan zerleg hun bsan ba odoo ueiin hamgiin zerleg undesten bol turk ba kazakuud yum

  57. nad zdaa yu gj hutsaad bgaa yum be? Muu hasaguud ta nariig alna shu

  58. UKRAINI NEG ERDEMTENEES BOLJ KAZAK KAZAK GEJ HUTSALGUY UKRAINDA HEL TEGEED CH ODOO HUJAA NAR CHONO MONGOLCHUUD HONI BOLSON TSAG BODOJ BICHMEER YUMAA> HAA BAISAN UKRAIND NIITLEGDSEN ENE NOMOND KAZAKUUD BURUUTAY YU. ZUGEER L COMMENTONDOO HUTSAAD BAILGUI UKRAIND OCHIOOD ORILOOCH. SHAL HUDLAA ALNA TALNA GEJ HUTSAAD BAILGUI OCHIJ HEL HEVLELIIN BAGA HURAL HIILDEE . AYGAAD BGA YUMUU TENEGUUDEE . ENED KAZAKUUD YAMAR BURUUTAY VE UKRAIND ZAHIAALGA OGSON YUMA ENGEJ BICH GEJ

  59. Түүхийг хүчтэй байгаа нь өөртөө ашигтайгаар гуйвуулдаг. Тэгээд ч хүчирхэг том гүрэн үүсдэг боловч сайндаа л хэдхэн зуун жилийн дараа мөхдөг нь байгалийн хууль биз дээ. Казак гэдэг улс, үндэстэн саяхнаас л 17-р зуунаас бүрэлдэж эхлээд 1990 оноос л тусгаар тогтносон улс боллоо шүү дээ. Монголыг хүчирхэг байхад нутаг нутгийн олон нүүдэлчид бүгд л нэг тугийн дор явж байсан байх. Казакуудын ихэнх нь ялгаагүй монголчуудтай угсаа гарвал нэгтэй гэдэг нь орчин үеийн генетикийн судалгаагаар ч харагддаг гэсэн. Тийм болохоор хаа холын хохол өвгөний ичсэн, мөрөөдсөн будлиу үгээр биесээ бүү дайр, Монголчууд, жижиг буурай улсууд хоорондоо хагаралдаж байвал том гүрнүүдэд л ашигтай болно. Хэн нэг хүн зориуд хэлсэн худал үгээр Чингис Монголынх биш болно гэдэг бол худлаа шүү, харин.

  60. kazak mongoloos garaltai gene uu.sharhadaas orgoson gar uu guu yu haha

  61. kazakuud deer ueees hushee negtgej duugui yawj bgaad chuud garj irj 20 jiliin dotor hogjiltei ornuudaas dutahaargui hogjson.tanai mgl tusgaar togtnoloo olood yu ni hogjsiin.malnuudaa 70 heden jil bolson bn

  62. HOOE KAZAK AMAA MEDEJ CHALCHAARAI DAA. CHOIBALSAN GUAI TA NARIIG YADARSAN BAIHAD CHIN GAZAR ZAAJ END AMIDARTSGAA GEJ NUTAGTAI BOLGOO BIZ DEE. OLON YUM HUTSAAD BAIVAL ASTANAA RUUGAA TONILOOROI

  63. Muu hujaagiin uldegdluud yugaa yrd bna ta nar. Choibalsan bidend gazar ugsn gene u zugeer l huts pizda. Harin j ene gazariig ta nart chingis khaan ugsun shvvdee. Chingis bol kazak hun. Ta nar shig malnuud ene erdemtniig ygd uguisgeed bgaaiin. Ta nar tiim mundag yum bol oorsdoo iim nom bichij batlaach. Ta nar tsever mongol bish shdee .

  64. oorsdiigoo mongol gej bodoj bgaa humuus buruu shuu ta nar 200 jiliin manjiin uldegdelshuudee ho

  65. mongolchuud neg negniigee boddoguishdee ihenh ni yduu uursduu l bolwol boloo gej boddog humuus hogjihgui e

  66. urianhai sda min harin ch chi ooroo husalgui tam ruugaa tonil za yu. choibalsan chingis khaaniig kazak gej medej bsiimuu chi yaj meddiin haha.amaa tataad hicheelee hii malnuudaa

  67. ta nar medehgui gej uu mongol hun baitugai mongol hel ni hurtel holimog shuudee.Ihenhdee manai hel oroltsson.Bas ta nar ayalagtai bn geed husaad bhiin oorsdoo duu,useg, awiagaa medehgui baij haha.mongol bolii gewel ehleed helee zaasaarai

  68. mongolchuudiig kazak bolgoloo yu sdanuudaa. ta nar oorsdiigoo budaj horoo teneg malnuud. hun chanargui sdanuud.barag l ta nar nudgui sohor shte

  69. kazakhuud bol tvreg bolon mongol aimguudiin dundaas bvreldej vvssen shine erliiz vndesten shde uchir n mongoliin altan ordiin ulsad svvldee tvreg ugsaaniihan zonhiloh bolson gdg neg ysondoo altan ord muhsunii daraa shineer bvreldej 16-17r zuunaas hasag hvn haragdah bolson gdg shvde

  70. Халхууд та нар овгоо ч мэдэхгүй ш дээ, овгоо мэдэхгүй гэдэг чинь ямар гарал үүсэлтэйгээ мэдэхгүйл гэсэн үг ш дээ.Барааний захаас Эрээний хулхи хямд бараа авч байгаа юм шиг бараг ОНИГоо болохоор ОВОГ гээч инээдтэй юмтай болсон ердөө 8 хан жилийн өмнөөс шүү дээ.ЭНЭ БОЛ ГУТАМШИГ. эцгээсээ дээш 7 эцэг өвгөдөө мэдэхгүй эр хүн бол ямар гарал үүсэлтэй нь эргэлзээтэй хүмүүс.ХАРИН Казах хүн бүр 7 эцэг удам гарлаа мэддэг юм энэ бол ГАЙХААД БАРАШГҮЙ үнэт СОЁЛ ӨВӨГ ДЭЭДСийн маан АГУУ ИХ УХААН билээ.Миний халх найзууд мори адуу малийнхаа удам угшлаа гаргуун мэднэ зарим нь сумын алдарт уяач харин тэд бүгдээрээ ӨВӨӨгөөсөө цааш ПАГ…Үнэнийг сануулсанд ӨРШӨӨгөөрэй ХАЛХ ТҮМЭН миньХҮНД ХЭЦҮҮ ЦАГ ҮЕД ХАВСАРЧ ТУСЛАН ЗҮҮНгарыг МӨХӨӨХД ХОЛБООТОН БАЙСАН (манжид урван байж,тухайн үед халхуудад маань өөр сонголт байгаагүй)ХАЛХ ТҮМЭНДЭЭ КАЗАК ӨВӨГ ДЭЭДСИЙНХЭЭ ӨМНӨӨС ГҮНЭЭ ТАЛАРХИЙ

  71. Халхууд та нар овгоо ч мэдэхгүй ш дээ, овгоо мэдэхгүй гэдэг чинь ямар гарал үүсэлтэйгээ мэдэхгүйл гэсэн үг ш дээ.Барааний захаас Эрээний хулхи хямд бараа авч байгаа юм шиг бараг ОНИГоо болохоор ОВОГ гээч инээдтэй юмтай болсон ердөө 8 хан жилийн өмнөөс шүү дээ.ЭНЭ БОЛ ГУТАМШИГ. эцгээсээ дээш 7 эцэг өвгөдөө мэдэхгүй эр хүн бол ямар гарал үүсэлтэй нь эргэлзээтэй хүмүүс.ХАРИН Казах хүн бүр 7 эцэг удам гарлаа мэддэг юм энэ бол ГАЙХААД БАРАШГҮЙ үнэт СОЁЛ ӨВӨГ ДЭЭДСийн маан АГУУ ИХ УХААН билээ.Миний халх найзууд мори адуу малийнхаа удам угшлаа гаргуун мэднэ зарим нь сумын алдарт уяач харин тэд бүгдээрээ ӨВӨӨгөөсөө цааш ПАГ…Үнэнийг сануулсанд ӨРШӨӨгөөрэй ХАЛХ ТҮМЭН миньХҮНД ХЭЦҮҮ ЦАГ ҮЕД ХАВСАРЧ ТУСЛАН ЗҮҮНгарыг МӨХӨӨХД ХОЛБООТОН БАЙСАН (манжид урван байж,тухайн үед халхуудад маань өөр сонголт байгаагүй)ХАЛХ ТҮМЭНДЭЭ КАЗАК ӨВӨГ ДЭЭДСИЙНХЭЭ ӨМНӨӨС ГҮНЭЭ ТАЛАРХИЙ…………..

  72. Арай л бүдүүлэг хүмүүс юм. Яамар их хараал вэ? Монголчууд энд бичсэн постуудаараа л ямар хүмүүс вэ? гэдгээ харуулж байна да.

  73. Энэ их ташаа мэдээлэлтэй нөхөр байна Угаасаа гадаадын аялагч худалдаачидын бичин үлдээснээр Монголчуудыг Татар гэж ойлгож боддог байсан Марkа поло мэтийн нөхдүүд татарууд гэж бичин үлдээсэн байдаг энэ нь тухайн үндэстнийг мэддэггүй ноомой бүрэг хүний өөрийн бодлоос шалтгаалж татар гэж бичиж үлдээснийг энэ нэг орос нөхөр их гүнзгий хүлээн авчдээ чёрт вазьми

  74. Казак гэж үндэстэн байхгүй биздээ казак ястан л байгаа байх хаха

  75. Муу хасагууд зүгээр байгаарай халх манжид урвасан гэж мэдрэл лага минь Өндөр гэгээн Занабазар бол Чингисийн алтан ургын 6дахь үеийн ач тухайн үеийн Манжийн дарлалын эсрэг тэмцэх цэргүүд тоо хүчний хувьд харьцангуй бага байсан Өндөр Гэгээн Занабазар энэ жижигхэн болсон үндэстнийг мөхөөхгүйн тулд Манжитай эвсэгээр нэгдсэн хэдийч халх цустангуудыг уусгаагүй тэр хүний холч ухаан мэргэн санааны ачаар өнөөдөр халх дөрвөд баяд бусад жижиг ястан оршин тогтнож байгаа чам шиг харанхуй лалар юу мэддэг гэж халх үндэстнийг доош хийгээд байгаа ац вэ??? Хасаг пда минь гишгэх газаргүй гуйлгачилж байхад чинь өгөөмөр хандсан халхын ачийг битгий март. Ойлгов уу манkурт боол минь

  76. К К ТЭНИР Сда минь

Сэтгэгдэл бичих

Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд UBTIMES.MN хариуцлага хүлээхгүй болно. ХХЗХ-ны журмын дагуу зvй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул ТА сэтгэгдэл бичихдээ хууль зvйн болон ёс суртахууны хэм хэмжээг хүндэтгэнэ үү. Хэм хэмжээг зөрчсөн сэтгэгдэлийг админ устгах эрхтэй.

Close